Barszcz Sosnowskiego – dlaczego jest taki niebezpieczny?

Heracleum sosnowskyi czyli Barszcz Sosnowskiego jest jedną z największych roślin zielnych świata. Jego wysokość średnio sięga 3 metrów, a potrafi urosnąć do 5. Jest rośliną dwuletnią, co znaczy że kwitnie w 2, a czasami w 3 roku wegetacji i obumiera po wydaniu nasion.

Kwitnąca roślina Barszczu Sosnowskiego | fot. Afrofy
Kwitnąca roślina Barszczu Sosnowskiego | fot. Afrofy

Budowa

  Łodyga – okrągła, słabo owłosiona z fioletowymi plamami i pusta w środku, o grubości 5-12 cm.
  Blaszki liściowe osiągają rozmiar 1,2-1,5 m.
  Kwiatostany – duże wielkopromieniowe, lekko wypukłe baldachy, największy na osi pędu głównego      (30−75 cm) i  kilkadziesiąt mniejszych, złożone są na ogół z  kilkudziesięciu baldaszków.
  Kwiaty – barwy białej, czasem różowawej, wydzielają charakterystyczny zapach kumaryny.

Biologia

Barszcz Sosnowskiego kwitnie na przełomie czerwca i sierpnia. Szybkiemu rozprzestrzenianiu się roślin  sprzyja duża produkcja nasion. Jedna roślina Heracleum sosnowskyi potrawi wydać ponad 100  000  nasion, które bardzo dobrze przenoszone są przez wiatr oraz wodę, zwierzęta i ludzi.

Historia i obszar występowania

Krajem ojczystym jest Armenia, natomiast roślina ta występuje na terenie Azerbejdżanu, Rosji,  Wybrzeżu Morza Czarnego), Białorusi, Estonii, Niemiec, w Węgrzech, Łotwy, Litwy, Ukrainy. Do Polski  został sprowadzony do celów eksperymentalnych w 1958 roku z byłego ZSRR.

Obecnie na terenie Polski występuje ona na terenach nieużytkowanych rolniczo oraz nie  zagospodarowanych przez człowieka. Głównie są to miejsca takie jak: łąki, lasy, bagna, brzegi rzek,  kanałów, pobocza kolejowe skraje polanach, wysypiska śmieci i odpadów ziemi oraz  obszary miejskie.

Pierwotnie sprowadzono ten gatunek do Polski w celu wykorzystania go jako pasza dla bydła, roślinę  miododajną oraz jako ozdoba w bukietach kwiatowych. Obecnie ze względu na niebezpieczeństwo nie  jest on wykorzystywany w żadnym z wyżej wymienionych celach.

Barszcz Sosnowskiego - Heracleum sosnowskyi
Barszcz Sosnowskiego – Heracleum sosnowskyi w pierwszym roku wzrostu | fot. Agrofy

Szkodliwość

Barszcz Sosnowskiego pochodzi z obszaru gór Kaukazu. Sprzyjającą do rozwoju pogodą są ciepłe i  gorące lato oraz chłodna i mokra zima. Mniej sprzyjające są lata suche. Młode pędy są odporne na mróz  i wytrzymują temperatury od -4°C a nawet -7°C. W drugim roku odporność rośliny wzrasta do aż -25°C i  -45 °C pod okrywą śnieżną.

Nasiona kiełkują jedynie wiosną, gdyż do skiełkowania nasion potrzebna jest niska temperatura  utrzymująca się przez dwa miesiące. Powoduje to, że roślina ta świetnie rośnie w umiarkowanym  klimacie Polski. Potrafią one przetrwać w glebie do 15 lat, w warunkach małej wilgotności gleby okres ten spada do 7 lat.

 

Barszcz Sosnowskiego - Heracleum sosnowskyi
Barszcz Sosnowskiego – Heracleum sosnowskyi w pierwszym roku wzrostu | fot. Agrofy

Barszcz Sosnowskiego zawiera furanokumarynę (pochodna kumaryny).

Furanokumaryna jest fotouczulające, stosuje się ją  stosowane w leczeniu łuszczycy oraz jako leki pobudzające repigmentację skóry w bielactwie. Formy linearne furanokumaryny (typ psoralenu) są silnymi fitofototoksynami w odróżnieniu od form angularnych (typ angelicyny) o niskiej toksyczności.

W kontakcie toksyny ze skórą oraz pod wpływem promieniowania ultrafioletowego następuje reakcja fitotoksyczna powodująca oparzenia skóry. Pierwsze objawy mogą pojawić się już po 15 minutach do 2 godzin. Po 24 godzinach często występują uderzenia gorąca oraz zaczerwienienie skóry w miejscu kontaktu soku rośliny ze skórą a także gromadzenie się płynu (obrzęk). Około tydzień później następuje ciemnienie skóry, które może utrzymywać się kilka miesięcy, natomiast wrażliwość skóry na promieniowanie ultrafioletowe w tym miejscu może utrzymywać się przez kilka lat.

Barszcz Sosnowskiego - Heracleum sosnowskyi | oparzenia skóry

Zwalczanie

Uprawa Barszczu Sosnowskiego nie przyjęła się jako roślina paszowa z uwagi na zapach anyżu, który przedostawała się do mleka oraz na zagrożenia dla ludzi oraz zwierząt.

Mimo to, że nie uprawia się już jej od lat 70, roślina ta nadal występuje w naszym kraju wypierając inne gatunki roślin, a także stanowi duże zagrożenie dla zdrowia ludzi. W celu wyeliminowania zagrożenia zaleca się usuwanie roślin, pamiętając o bardzo wysoko idącej ostrożności, tak aby nie mieć z nią fizycznego kontaktu.

Z uwagi na bardzo rozbudowany system korzeniowy zaleca się połączenie metody mechanicznej i chemicznej.

Metody mechaniczne polegają na wykopaniu całej rośliny, koszeniu, ścinaniu, osłanianiu kwiatostanów oraz przecinaniu szyjki korzeniowej.

Aktualnie brak jest jakichkolwiek zaleceń chemicznych lecz biorąc pod uwagę wielkość i masywność rośliny dobrze jest stosować herbicydy po zabiegach mechanicznych. W tym celu można zastosować środki oddziałaniu systemicznym, które wnikają w roślinę i system korzeniowy co może zahamować ponowny rozwój pędów.

Każdorazowo należy pamiętać o zachowaniu szczególnej ostrożności przy próbie usunięcia  Barszczu Sosnowskiego,  czy to natrafiając na niego podczas spacerów. Roślina ta jest bardzo niebezpieczna z uwagi na powodujące oparzenia skóry, które w skrajnych przypadkach mogą prowadzić do śmierci.

Jeśli już mieliśmy kontakt z rośliną należy jak najszybciej udać się do lekarza, a w międzyczasie miejsce kontakty zakryć przed słońcem. Można też zażyć wapno w celu zmniejszenia reakcji alergicznej.

Czy spotkałeś już Barszcz Sosnowskiego ?